Ο Πόρφυρας των Ποντίων
Ακρίτες στον Πόντο, εκτός από τον έναν που αντιπροσωπεύει όλους, αναφέρονται αρκετοί με τα ονόματα τους, όπως Μάραντον, Ξαντίνον, Φωκάς, Γαβράς κ. ά. Πουθενά δεν αναφέρεται Ακρίτας με τα ονόματα Διγενής ή Βασίλειος, εκτός από κάποιο «δημοτικό μόρφωμα», που έγραψε κάποιος λόγιος ή κάποιοι λόγιοι. Ότι γράφηκε από λόγιο το επιβεβαιώνει η λογιώτατη γλώσσα του, που δεν έχει καμία σχέση με την λαϊκή γλώσσα της βυζαντινής εποχής, όποτε διαμορφώθηκαν όλα σχεδόν τα ποντιακά δημοτικά τραγούδια. Άλλωστε, και οι μελετητές των ακριτικών τραγουδιών, που μιλούν για τον Διγενή και για τον Βασίλειο, αναφέρουν ότι αυτός ο Ακρίτας προήλθε από την γραφίδα κάποιου ή κάποιων λόγιων.
Από τους γνωστότερους Ακρίτες του Πόντου είναι ο Πόρφυρας. Αποτελεί συνέχεια των μύθων της αρχαιότητας, όπως ο Διόνυσος- λικνίτης, βρέφος που ανδρώνεται αυτόματα, σύμφωνα με την αρχαιότατη προέλευση του μύθου.
Στους «Κούκουρους» ή «Χούχουτους» της Θράκης υπάρχει, επίσης, το βρέφος που ανδρώνεται αυτόματα.
Το ίδιο εφταμηνίτικο παιδί, που προβάλλεται σαν υπερφυσικό νήπιο και ξαφνικά ανδρώνεται , αναλογεί σε πανάρχαιους μύθους, όπου παιδιά σαν τον Νήπιο Δία και τον Ερμή, μεγαλώνουν με θαυμαστή ταχύτητα.
Όλα αυτά τα διηγήθηκαν και οι ποιητές των ελληνιστικών χρόνων Καλλίμαχος και Άρατος.
Το θαυμαστό μωρό, που ανδρώνεται ξαφνικά, παντρεύεται, θανατώνεται, ανασταίνεται και τέλει τους ιερούς “αρότους”(αυτούς που οργώνουν τη γη), που εξασφαλίζουν την καλή χρονιά, έχουν ξεκάθαρα μαγική πανάρχαια προέλευση. Οι θεοί της βλάστησης, που πεθαίνουν και ξαναγεννιούνται, φαίνεται συχνά ότι παρουσιάζονταν και ως νήπιοι θεοί. Ο Κρητογενής Ζεύς ήταν υποκατάστατης μινωικού Νηπίου θεού.

Η περίπτωση του Πόρφυρα των Ποντίων.
Στην περίπτωση του Πόρφυρα και εν μέρει των Ακριτών αναφέρεται το γεγονός της απόκτησης ισχύος από μέρους κάποιων τοπαρχών , όπως ήταν οι Γαβράδες, και της εν συνεχεία αμφισβήτησης της Βασιλικής ισχύος. Για τον Πόρφυρα, μάλιστα, τονίζεται ιδιαίτερα στο δημοτικό τραγούδι η αλαζονεία του να καυχιέται ότι δεν φοβάται τον βασιλιά.
Το ποντιακό δημοτικό τραγούδι, του οποίου την αρχή γνωρίζουν και τραγουδάνε οι απλοί Πόντιοι και που οι Πόντιοι φιλόλογοι, προφασιζόμενοι τη δυσκολία της διαλέκτου, δεν φρόντισαν να το διδάξουν και σε μη Πόντιους σπουδαστές τους και να υπογραμμίσουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, λέει:
Να σαν την μάναν που γεννά τα τράντα χρόνια μίαν
κι ευτάει γιόν τραντέλλεναν και νύφεν γαλαφόραν.
Κανείς υιόν ‘κ’ εγέννεσεν, κανείς υιόν ‘κ’ εποίκεν,
-καλόγρια γιόν εγέννεσεν απάνου ‘ς σόν Πορφύρην.
Ατόναν πως θα λέγουμε, ατόν πως θα καλούμε;
-Ατόν Πορφύρ’ κολλίστ’ ατον, ατόν Πορφύρην πέτεν.
Μονοήμερος εγένετον, έφαεν το φουντάριν,
πενταήμερος εγένετον, έφαγεν την φουρνέαν,
εννεάμερος εγένετον εξέβεν κ’ εκαυχέθεν,
εκείνος κορ’ εγάπεσεν και έν’ του βασιλέα.
Νε Πόρφυρα, νε Πόρφυρα, βαρέα μη καυκάσαι,
-ο βασίλτς γεράκια ‘χει, στείλει και κυνηγά σε.
-Μουδέ τον Βάρναν φοβηθώ μηδέ τον βασιλέα
-Μουδέ το βαρύν σπαθίν, ντο κόφτ’ εμπρός κι οπίσω.
Μαθάν’ ατο κι ο βασίλτς ο πολυχρονεμένον,
-Απόθεν εν’ ο Πόρφυρας εμέν που ‘κι φοάται;
έχω απάν’ ατ’ πόλεμον, απάν ατ’ σεφέρεν.
Ερμάτωσεν τους στρατηγούς και όλον το φουσάτον.
Αχπάσκεται ο στρατηγόν και πάει σο σεφέριν.
Ση μέσεν έν’ ο σερασκέρτς ‘ς την άκρην έν τ’ασκέριν.
Σίτ’ έλεεν σίτ’ έκλαιεν, σίτ’ χαμελά τραγώδ’νεν.
Να πάμε να ευρήκομεν τον Πόρφυραν σον ύπνον,
να ν’ το σπαθίν ατ’ σο θικάρ ,ο μαύρος ατ’ σον κάμπον,
να δένω να ξεδέν’ άτον, να διπλοσιδεριάζω,
‘ς το πρωτοσιδερίασμαν να μη ξυπνονοϊζει,
‘ς το διπλοσιδερίασμαν να μη ξυπνοποπορίζει,
να δένω κ’ τ’ ομμάτια του, εννέα λογιών μετάξιν,
κι αρ’ επεκεί να εγνεφίζ’ ας σον γλυκύν τον ύπνον.
Επέκ’σεν άτον ο διάβολον, ευρήκ’ ατον σον ύπνον
και δέν’ ν’ατον και ξεδέν’ ν’ ατον και διπλοσιδεριάζ’νε
έδεσεν εις τ’ ομμάτι͜α του μ’ εφτά λογ̆ιών μετάξιν.
Εγνέφιξεν ο Πόρφυρας ας σο γλυκύν τον ύπνον
-Παρακαλώ σε, σερασκέρ’, Θεού παρακαλίας
‘ς όλα τα κάστρα φέρον με δεμένον και φλιμμένον
και ση Κωνσταντινούπολην λυτόν και χαρεμένον.
Εκεί κόρασ̌ον αγαπώ ελέπ’ και περιπαίζ’ με.
Σ’ όλια τα κάστρα φέρν’ ατον, τα δάκρυ͜α τ’ ’κ’ εκατήβαν
και ση Κωνσταντινούπολην τα δάκρυ͜α τ’ εκατήβαν
Τα δάκρυ͜α ντ’ εκατήβαιναν εσέπ’σαν το μετάξι
Βασιλοπούλα ’λάλεσεν από ψηλόν παλάτι:
Και κ’ είπα σε,νε Πόρφυρα βαρέα μη καυκάσαι,
ο βασίλτςγ εράκια εσ’, θα στείλ’ και κυνηγά σε;
Συ έπαιξες τον βασιλέαν τον μέγαν τον αφέντην.
Ελέπ’ ατον κ’ η κάλη τουκι ατόναν διαρμενεύει:
-Πορφύρ’ σείξον τα ωμία σου ας σείουν τα ραχία,
σείξον και τα χέρια σου να κόφκουν τ’ αλυσίδας.
Έσειξεν τα ποδάρι͜α του, εσείγαν τα λωρία
Έσειξεν τα ωμία του, εσείγαν τα ραχ̌ία
Ελάιξεν τα χ̌έρι͜α του, εκόφταν τ’ αλυσίδι͜α
Κι ας σ’ αλυσιδοκόμματα έναν σο χ̌έρ’ επέρεν
όλιους έμπρα τ’ εσκότωσεν και μύριους από πίσ’ ατ’
εννέα κοφίνια φόρτωσεν ωτία κια μυτία
και στείλ’ ατα τον βασιλι’α μεγάλον αρμαγάδιν.
-Ω Βασιλ’εα πολύχρονε και πολυχρονεμένε,ε
ερματωσες και έστειλες σ’ εμέν απάν φουσάτον
Δίχως σπαθίν δίχως κοντάρ ‘γω ατουνούε εντώκα
Ατώρα εζώστα το σπαθίν σον πόλεμον εξέβα
Αν έεις ασκέρ’ αρμάτωσον, αρμάτωσον και στείλον.
Αν έεις σπαθία σο σπαθίν ζώσον ατ’ς και ας έρχουν
Έσυρεν το σπαθίτσιν ατ’ σον πόλεμον εξέβεν
Επέρεν και το κόρασ̌ον και την βασιλοπούλαν.
Ο Γάλλος ελληνιστής Γκύ Σομέ έγραψε προ ετών στην εφημερίδα της Αθήνας «Το Βήμα» ότι το όνομα «Πόρφυρας» ή «Πορφύρης» το πήρε ο γνωστός ήρωας του δημοτικού τραγουδιού από το πορφυρό αίμα που έτρεξε, όταν οι άνθρωποι του βασιλιά του έδεσαν τα μάτια με μεταξένια ράμματα. Κάπου αλλού υπάρχει ο ισχυρισμός ότι ο Πορφύρης είναι ο Βυζαντινός ήρωας του 4ου αιώνα Φαρφούριος, που τον αναφέρει ο πέρσης ποιητής Φιρντουσί στο ποίημα του ¨Διάχ ναμέ» (Βιβλίο των βασιλιάδων).
Εμείς απαντήσαμε τον Γάλλο ελληνιστή με άλλο δημοσίευμα στην εφημερίδα «Μακεδονία» αναφέροντας το πολύ απλό , ότι ο Πόρφυρας ονομάστηκε ετσι από τον τόπο καταγωγής του , το χωριό Πορφύρην του Ποντου. Προφανώς ο Γάλλος καθηγητής αγνοούσε παντελώς τον Πόντιο Πόρφυρα και γνώριζε μόνον κάποιους από τους Ελλαδιτες, όχι τοσο από υπαιτιότητα του όσο από αδιαφορία των Ποντίων, που δεν φροντίζουν να προβάλλουν από τα πανελλήνια μέσα ενημέρωσης την ιστορία και τον πολιτισμό τους.

Πάνος Καϊσίδης
Δημοσιογράφος-Συγγραφέας
