ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ

Νοέμβρης στον Πόντο: Ο Αεργίτες και οι παραδόσεις του μήνα

Ο Νοέμβρης είχε ξεχωριστή θέση στην παραδοσιακή ζωή των Ποντίων. Συνδεόταν με την αλλαγή του καιρού, τις δυνατές βροχές, τα φουσκωμένα ποτάμια, τις καθημερινές εργασίες και τις προετοιμασίες για τον χειμώνα.

Ο Αεργίτες και απότομες μπόρες.
Σε όλο τον Πόντο τον Νοέμβριο τον ονόμαζαν Αεργίτε ή Αεργίτες, ενώ στα Σούρμενα τον έλεγαν Αεργίτας. Σύμφωνα με την επικρατέστερη λαϊκή παράδοση, η ονομασία συνδέθηκε με τη γιορτή της ανακομιδής των λειψάνων του Αγίου Γεωργίου, που τιμάται στις 3 Νοεμβρη. Ο Αεργίτες θεωρούνταν μήνας με ξαφνικές και δυνατές βροχές, οι οποίες φούσκωναν ποτάμια και χειμάρρους, προκαλώντας συχνά πλημμύρες και καταστροφές. Η λαϊκή αυτή αντίληψη αποτυπώθηκε στον ποντιακό στίχο:

Γιάμπολης ποταμός (Σαντά του Πόντου)

«Αεργίτες ’κι νουνίζ’, όντιναν ευρήκ’ φουρκίζ’.»

Τα ορμητικά νερά απειλούσαν ιδιαίτερα τις γέφυρες, πολλές από τις οποίες ήταν πρόχειρες κατασκευές. Μετά τις κακοκαιρίες, οι κάτοικοι αναγκάζονταν να τις επισκευάζουν ή να τις ξαναφτιάχνουν. Έτσι, στον Πόντο υπήρχαν πολλοί τεχνίτες και ειδικοί γεφυροποιοί.

Οι λαϊκές φράσεις για τον Αεργίτε.
Στον Πόντο έλεγαν «Αεργίτα, στρώσον», αναφερόμενοι στην έναρξη του χειμώνα και στην ανάγκη να στρωθούν τα κλινοσκεπάσματα μετά τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου, στις 3 Νοεμβρη.
Για την άνοιξη, αντίθετα, έλεγαν «Αεργίτα, σ’κώσον», αναφερόμενοι στη μνήμη του Αγίου Γεωργίου στις 23 Απριλη, όταν πλέον μάζευαν τα στρωσίδια.

Άλλες ποντιακές φράσεις και παροιμίες για τον μήνα ήταν:

«Αεργίτες μουρδουλίζ’ σο ραχίν, ανθρώπ’ς φουρκίζ’.»
«Τ’ Αεργίτα ασσό λιμάν’ τα χαψία σο τηγάν’.»
«Κρυάδας και χιόνα πολλά έγκε μας Αεργίτες.»
«Σον κρύον π’ ευτάει σεβνταλούκ, θαέν’ πολλά τεχνίτες.»

Οι φράσεις αυτές αποτυπώνουν τις καιρικές συνθήκες, τις ασχολίες και την καθημερινή εμπειρία των ανθρώπων του Πόντου.

Η άλλη ερμηνεία της ονομασίας.
Ο Δημήτριος Κ. Παπαδόπουλος – Σταυριώτης έδινε διαφορετική ερμηνεία για την ονομασία Αεργίτες. Σύμφωνα με τον ίδιο, τον μήνα αυτό ολοκληρώνονταν σχεδόν όλες οι γεωργικές εργασίες και ακολουθούσαν ημέρες αεργίας, από τις οποίες προήλθε και η ονομασία.
Όπως αναφέρει:
«Κατά τον μήνα αυτόν ετελείωναν όλαι σχεδόν αι γεωργικαί εργασίαι και επακολουθούσαν ημέραι αεργίας και εξ αυτού Αεργίτες. Οι Τούρκοι τον έλεγαν Αβαράν (σ.σ. αυτός που δεν κάνει τίποτε). Σχεδόν όλη η Ροδόπολις ήτο σκεπασμένη με χιόνια κατά τον μήνα αυτόν».

Εξώτειχα Τραπεζούντας

Οι μετακινήσεις και το εμπόριο.
Από τα Πλάτανα, τη Χολομάνα, το Αργαλί και τις γύρω περιοχές, οι κάτοικοι πήγαιναν στην Τραπεζούντα, με τα πόδια ή με τα ζώα τους, για να πουλήσουν τα προϊόντα που είχαν ετοιμάσει στα τέλη Σεπτέμβρη.
Μετέφεραν γαλακτοκομικά, όπως βούτυρο, γιαούρτι, τσοκαλίκια και άλλα παρασκευάσματα. Από τα Πλάτανα έφερναν επίσης τα φημισμένα φασούλια της περιοχής, τα οποία, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, εξάγονταν ακόμη και στη Γερμανία και την Αγγλία. Λόγω του ψυχρού κλίματος, τα γεωργικά προϊόντα ωρίμαζαν αργά. Τα φασόλια αποξηραίνονταν μέσα στον Σεπτέμβρη, ώστε να είναι έτοιμα για αποθήκευση και διάθεση στην αγορά.

Προετοιμασία για τον Χειμώνα.
Ο Νοέμβρης ήταν περίοδος προετοιμασίας για τον χειμώνα, ακόμη και ως προς την ένδυση και την υπόδηση. Η Θεανώ Κυριακίδου αναφέρει ότι ο πατέρας της, Λευτέρης, ήταν τσαγκάρης στα Πλάτανα και ότι τις περισσότερες παραγγελίες για ανδρικά, γυναικεία και παιδικά παπούτσια τις δεχόταν μέσα στον Νοέμβρη. Στα ποντιακά χωριά πολλοί φορούσαν τσαρούχια ή γεμενία, που κατασκεύαζαν ειδικοί τεχνίτες, οι γεμενετζήδες. Η λέξη γεμέν’ συνδέεται με την Υεμένη, από όπου προέρχεται η ονομασία του συγκεκριμένου τύπου υποδήματος.

Ένας μήνας γεμάτος μνήμη και λαϊκή σοφία.
Ο Αεργίτες δεν ήταν μόνο μήνας δύσκολων καιρικών συνθηκών. Στη λαϊκή παράδοση των Ποντίων συνδέθηκε με τις γιορτές, τις παροιμίες, τις γεωργικές εργασίες, το εμπόριο και την προετοιμασία για τον χειμώνα.
Οι παραδόσεις και οι μαρτυρίες που διασώθηκαν αποτελούν πολύτιμο κομμάτι της καθημερινής ιστορίας του Πόντου και φανερώνουν πώς οι άνθρωποι παρατηρούσαν τη φύση και οργάνωναν τη ζωή τους γύρω από τις εποχές.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

error: Content is protected !!