Πόντος: Μνήμη που δεν σβήνει, ιστορία που μας ενώνει.
Γνωρίζοντας τον ποντιακό ελληνισμό, τιμώντας το παρελθόν και κοιτάζοντας το μέλλον με σεβασμό.

Αλήθεια, πόσα γνωρίζουμε οι περισσότεροι Έλληνες για τον Πόντο και τον ποντιακό ελληνισμό; Πέρα από όσα έχουμε ακούσει, πέρα από τα στερεότυπα και τα γνωστά ανέκδοτα, πόσο βαθιά έχουμε αναζητήσει την ιστορία ενός τόπου που για αιώνες υπήρξε κοιτίδα ελληνικού πολιτισμού;
Πόσοι θυμόμαστε ότι στις ακτές του Εύξεινου Πόντου αναπτύχθηκαν σημαντικές ελληνικές πόλεις, πολλές από τις οποίες ιδρύθηκαν από Έλληνες αποίκους και αποτέλεσαν κέντρα εμπορίου, επικοινωνίας και πολιτισμού; Η Σινώπη, η Τραπεζούντα, η Κερασούντα και τόσες άλλες πόλεις συνδέθηκαν με την ιστορική πορεία του ελληνισμού και με τις εμπορικές διαδρομές προς την Ανατολή.
Και πόσοι, όταν ακούμε για την Κολχίδα, θυμόμαστε τον Ιάσονα και τους Αργοναύτες, το Χρυσόμαλλο Δέρας και τους μύθους που συνδέουν τον αρχαίο ελληνικό κόσμο με τις ανατολικές ακτές του Εύξεινου Πόντου;
Ο Πόντος, όμως, δεν είναι μόνο αρχαίοι μύθοι και ιστορικές πόλεις. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος ανθρώπων, γλωσσών, παραδόσεων και βιωμάτων. Είναι η ποντιακή διάλεκτος, τα τραγούδια και οι χοροί, η λύρα, τα ήθη και τα έθιμα, οι αφηγήσεις των παππούδων και των γιαγιάδων μας. Είναι η καθημερινή ζωή που αποτυπώθηκε στις μνήμες και στις ιστορίες όσων έζησαν εκεί.
Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου «Γη του Πόντου», ο Δημήτρης Ψαθάς μάς μεταφέρει στον κόσμο της Τραπεζούντας, της πόλης όπου γεννήθηκε και έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια. Μέσα από τη γραφή του αναδύεται ένας τόπος ζωντανός, με ανθρώπους, γειτονιές, συνήθειες και μια πολιτιστική κληρονομιά που εξακολουθεί να συγκινεί.
Δεν μπορούμε, ωστόσο, να μιλήσουμε για τον Πόντο παραλείποντας τις τραγικές σελίδες της ιστορίας του. Οι διώξεις, οι εκτοπισμοί και οι μαζικές απώλειες των Ελλήνων του Πόντου κατά τις τελευταίες δεκαετίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την περίοδο του κεμαλικού κινήματος άφησαν βαθιά τραύματα. Η ένοπλη αντίσταση που αναπτύχθηκε σε ορισμένες περιοχές υπήρξε μέρος αυτής της δύσκολης ιστορικής πραγματικότητας, με βαρύ τίμημα για τους ανθρώπους και τις κοινότητές τους.
Η μνήμη αυτών των γεγονότων δεν είναι πράξη εχθρότητας. Είναι χρέος απέναντι στους ανθρώπους που χάθηκαν, σε όσους ξεριζώθηκαν και σε εκείνους που κράτησαν ζωντανή την ταυτότητα και την παράδοσή τους μακριά από την πατρίδα τους.
Η μνήμη, όμως, δεν χρειάζεται να γίνεται μίσος.
Μπορούμε να γνωρίζουμε την ιστορία μας, να τιμούμε τους προγόνους μας και να μιλάμε με ειλικρίνεια για όσα συνέβησαν, χωρίς να στρέφουμε την οργή μας απέναντι στους σημερινούς ανθρώπους της άλλης πλευράς. Οι λαοί δεν είναι αιώνιοι αντίπαλοι. Μπορούν να συναντηθούν, να επικοινωνήσουν και να οικοδομήσουν σχέσεις βασισμένες στον σεβασμό.
Η πραγματική συμφιλίωση δεν επιτυγχάνεται με τη λήθη ούτε με την απόκρυψη της ιστορίας. Προϋποθέτει γνώση, ειλικρίνεια και την αναγνώριση του ανθρώπινου πόνου. Χρειάζεται να γνωρίζουμε εμείς την ιστορία των απέναντι και εκείνοι τη δική μας. Να αναγνωρίζουμε όσα μας χωρίζουν, αλλά και όσα μπορούν να μας φέρουν πιο κοντά.
Ο Πόντος δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν. Ζει μέσα από τη γλώσσα, τη μουσική, τη λαογραφία, τις οικογενειακές μνήμες και την προσπάθεια των νεότερων γενιών να γνωρίσουν τις ρίζες τους. Η διατήρηση αυτής της κληρονομιάς δεν είναι μόνο υπόθεση των Ποντίων· είναι μέρος της ευρύτερης ιστορικής και πολιτιστικής μνήμης του τόπου μας.
Ας γνωρίσουμε, λοιπόν, καλύτερα τον Πόντο. Ας κρατήσουμε ζωντανές τις ιστορίες και τις παραδόσεις του. Ας θυμόμαστε χωρίς να μισούμε και ας κοιτάζουμε το μέλλον με την πεποίθηση ότι η ειρήνη και η αληθινή φιλία ανάμεσα στους λαούς μπορούν να στηριχθούν μόνο πάνω στην αλήθεια και στον αμοιβαίο σεβασμό.
Γιατί η ιστορία δεν είναι βάρος που πρέπει να κρύψουμε. Είναι μνήμη που οφείλουμε να διαφυλάξουμε και γνώση που μπορεί να μας οδηγήσει σε ένα καλύτερο αύριο.
